اخبار داخلی وبگردی راز نذر نمک در امامزاده صالح(ع) چیست؟

شنبه 18 مهر 1405 - ساعت 20:29

راز نذر نمک در امامزاده صالح(ع) چیست؟

سال‌هاست زائران امامزاده صالح(ع) در تجریش برای حاجت‌روایی نمک نذر می‌کنند. علیرضا زمانی، تهران‌شناس، می‌گوید: ریشه این نذر به گذشته و مسیر صعب‌العبور زمستانی امامزاده برمی‌گردد؛ جایی که زائران نمک می‌ریختند تا مسیر یخ‌بسته برای دیگران ایمن شود.

در آستان مقدس امامزاده صالح(ع) در تجریش، رسمی دیرینه و جالب توجه وجود دارد: زائران برای حاجت‌روایی نمک نذر می‌کنند. کیسه‌های نمک در دست زائران و میز نمک نذری در ورودی محوطه، نشان از تداوم این سنت دارد. اما چرا نمک؟ ماجرای این نذر عجیب و شنیدنی چیست؟ در این مطلب از نیک صالحی، ریشه‌های تاریخی این رسم را بررسی می‌کنیم.
نذر نمک؛ سنتی که هنوز در امامزاده صالح(ع) زنده است
سال‌هاست زائران امامزاده صالح(ع) وقتی از چهار گوشه شهر یا از دیگر شهرهای کشور به تجریش می‌آیند، برای گرفتن حاجت‌هایشان نمک نذر می‌کنند. اگرچه نذر نان و خرما در این امامزاده قدمت بیشتری دارد و شمیرانی‌ها برای حاجت‌روایی نان و خرما نذر می‌کردند، اما نذر نمک داستانی دیگر دارد.
در ورودی محوطه آستان مقدس، میزی مخصوص نمک نذری قرار دارد. زائران کیسه‌های نمک خود را آنجا می‌گذارند و بعد از حاجت‌روایی، نمک را با خود می‌برند یا به دیگران هدیه می‌کنند.
علیرضا زمانی: نذر نمک نماد مهربانی و مهمان‌پذیری شمیرانی‌هاست
علیرضا زمانی، تهران‌شناس مشهور، درباره قدمت و علت نذر نمک در امامزاده صالح(ع) می‌گوید: «نذر نمک در امامزاده صالح(ع) نماد مهربانی، مهمان‌پذیری و تکریم زائران است. از آنجایی که در گذشته نه از جاده و خیابان خبری بود و نه خودرو و دیگر وسایل حمل و نقل فعلی، زائران در فصل زمستان برای زیارت امامزاده صالح(ع) راهی صعب‌العبور پیش روی خود داشتند.»
«از همین دوران بود که نذر نمک در امامزاده صالح(ع) میان زائران رواج پیدا کرد. برخی از زائران همیشه همراه خود نمک داشتند و روی مسیر یخ‌بسته می‌ریختند تا مسیر را برای دیگر زائران ایمن کنند. اهالی تجریش و شمیرانی‌ها هم مسیرهای منتهی به امامزاده را نمک‌پاشی می‌کردند تا زائران به سلامت از راه‌های یخ‌بسته عبور کنند.»
چرا نمک؟ جغرافیای زمستانی تجریش قدیم
تجریش و شمیران در گذشته آب‌وهوای سردتر و برف‌گیرتری نسبت به امروز داشتند. مسیر منتهی به امامزاده صالح(ع) در زمستان‌ها یخ‌بسته و لغزنده می‌شد. زائرانی که از راه می‌رسیدند، برای عبور ایمن نیاز به چیزی داشتند که یخ را آب کند.
نمک، ساده‌ترین و در دسترس‌ترین ماده‌ای بود که این کار را می‌کرد. به همین دلیل، برخی زائران همراه خود نمک می‌آوردند و روی مسیر می‌ریختند تا راه برای خودشان و دیگر زائران هموار شود. همین عمل ساده اما مهربانانه، به تدریج تبدیل به یک سنت و نذر شد.
از عمل ایمنی‌بخش تا نذر معنوی
به تدریج، زائران در دیگر ایام سال هم نمک نذر کردند تا زمستان که از راه رسید، با نمک‌های نذری مسیرهای یخ‌بسته هموار شود. چیزی که به عنوان یک اقدام عملی و ایمنی شروع شد، به مرور بار معنوی پیدا کرد و به یک نذر سنتی تبدیل شد.
زائران با خود فکر می‌کردند: «اگر من امروز نمک نذر کنم، شاید زمستان که رسید، مسیر برای زائر دیگر ایمن‌تر باشد.» و این توجه به دیگران و مهربانی با زائران، جوهره اصلی این نذر است.
نمک در فرهنگ اسلامی چه جایگاهی دارد؟
اگرچه داستان نذر نمک در امامزاده صالح(ع) ریشه جغرافیایی دارد، اما نمک در فرهنگ اسلامی و ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد. نذر نمک به نیت حضرت فاطمه زهرا(س) نیز در میان برخی زائران امامزاده‌های دیگر رایج است. نمک نماد پاکی، ماندگاری و پیوند است و در سفره ایرانی‌ها حضور همیشگی دارد.
امروز نمک‌های نذری چه می‌شوند؟
زمانی در پاسخ به این پرسش می‌گوید: «اگر چه امروز نمک‌هایی که نذر امامزاده می‌شود دیگر کاربرد گذشته را ندارد اما هنوز این نذر قدیمی میان زائران رایج است و نمک‌های نذری به عنوان تبرک در پخت غذا استفاده می‌شود.»
امروزه دیگر خبری از مسیرهای یخ‌بسته و راه صعب‌العبور نیست. خیابان‌های آسفالت و خودروهای متعدد، عبور و مرور را آسان کرده‌اند. اما یاد آن روزها و آن مهربانی هنوز در کیسه‌های نمکی زنده است که زائران به آستان امامزاده صالح(ع) هدیه می‌کنند.
نان و خرما هم نذر قدیمی شمیرانی‌ها
زمانی اشاره می‌کند که نذر نان و خرما در امامزاده صالح(ع) قدمت بیشتری از نذر نمک دارد. شمیرانی‌های قدیم برای حاجت‌روایی، نان و خرما نذر می‌کردند و بین زائران توزیع می‌نمودند. اما نذر نمک به دلیل کاربرد عملی و ایمنی آن در زمستان‌ها، به تدریج رواج بیشتری پیدا کرد و تا به امروز ماندگار شده است.